Casus: Pensioenverdeling bij scheiding – wanneer eenvoud complex wordt
Het leek een eenvoudige zaak. Man en vrouw gaan uit elkaar. Ze waren al enige tijd bezig met een coach, die ook professioneel mediator is. De coaching is min of meer geruisloos overgegaan in een echtscheidingsmediation. De pensioenverdeling moet, zoals zo vaak, nog geregeld worden.
Beide partijen willen mij als pensioendeskundige samen met hun mediator inzetten. De contacten en ook het TEAMS-overleg verlopen plezierig en lijken constructief. De vrouw wil per se in (dat blijkt achteraf) de veel te dure woning blijven wonen. Ze heeft geen pensioen opgebouwd en is net gestart als zelfstandig ondernemer. De man heeft pensioen opgebouwd en zou partneralimentatie moeten betalen. Partijen besluiten in overleg met de mediator om de contante waarde van de te verdelen pensioenrechten en de afkoopsom partneralimentatie te laten berekenen. Die moeten worden ingezet, zodat de vrouw de woning kan behouden.
De mediator ziet mij als collega en pensioendeskundige en handelt daar ook naar. Partijen zijn gezamenlijk opdrachtgever. Gezien de eenvoud van de zaak is die tegen een vaste prijs aangenomen met uitsluitend naverrekening voor de extra overleggen en toelichting die partijen nog wensen.
Hoe het verder ging
Het duurt even voordat ik alle gegevens van partijen en de pensioenoverzichten van de man aangeleverd krijg. Vervolgens overleg ik met de mediator hoe de uitkomsten gebruikt kunnen worden om de vermogensrechtelijke overbedeling van de vrouw (zij wil immers de woning behouden) te compenseren. Daarbij bespreek ik nadrukkelijk de fiscale consequenties die een dergelijke verrekening heeft.
Vervolgens werk ik mijn bevindingen uit voor partijen en geef ik aan dat zij nog een aantal keuzes moeten maken ten aanzien van de te hanteren belastinglatenties en hoe zij om willen gaan met de fiscale consequenties. Dit is, dat was afgesproken tijdens het TEAMS-overleg, mijn input voor het volgende TEAMS-overleg.
Het blijft geruime tijd stil aan de kant van partijen. Gezien het feit dat alles voor 1 januari 2026 geregeld moet zijn, ga ik contact zoeken met partijen en wanneer dat niet lukt met de mediator. Vervolgens komt er een explosieve vrij negatieve reactie op mijn input en toelichting van de vrouw die ik helemaal niet begrijp.
Tijdens mijn overleg met de mediator blijkt dat er tijdens zijn coaching (die liep blijkbaar nog steeds door naast de mediation) een escalatie tussen partijen heeft plaatsgevonden waar ik helemaal niets van weet. De reactie van de vrouw is een paniekreactie, omdat zij nu bang is dat zij de woning niet kan behouden. De mediator snapt dat er fiscale consequenties zijn, maar kan het zelf niet uitleggen. Dat pensioenverrekening en verrekening van partneralimentatie, ook al wordt er feitelijk niet afgekocht, fiscale consequenties voor partijen heeft, is hem duidelijk. Vervolgens bied ik aan om partijen en hem te helpen de zaken af te wikkelen zonder een aanvullende declaratie, ook al was dat wel afgesproken. Volgens de mediator willen partijen (lees de vrouw) dat niet. Ze willen zo snel mogelijk afwikkelen en waren bang voor vertraging door extra uitleg en toelichting.
Risicocalculatie
De buitenproportionele reactie van de vrouw en het feit dat partijen nu niet meer willen overleggen, maar zelf met de mediator met mijn berekeningen willen gaan schuiven en een convenant opstellen, zetten mij aan het denken.
Dit is tegen de afspraken die wij hebben gemaakt en ook niet de manier waarop ik dergelijke berekeningen laat gebruiken. De vrouw loopt het risico om een forse belastingaanslag te krijgen wanneer dit verkeerd wordt uitgewerkt. Het gaat om een behoorlijke compensatie. Indien partijen mijn berekeningen en toelichting gebruiken en het pakt verkeerd uit, ben ik mogelijk mede-aansprakelijk voor de gevolgen.
Na een kort overleg met mijn beroepsaansprakelijkheidsverzekeraar besluit ik mijn opdrachtaanvaarding in te trekken. Partijen en de mediator worden daarover voorafgaand aan hun volgende (afrondende gesprek) schriftelijk geïnformeerd. Zij mogen niets dat uit mijn werkzaamheden is voortgekomen gebruiken. De factuur voor de vaste prijs wordt gecrediteerd. Dat dit een zwaar verliesgevende zaak is, mag duidelijk zijn. Mijn zorg voor een mogelijke aansprakelijkheidsclaim woog echter zwaarder, zeker gezien het ongecontroleerde gedrag van met name de vrouw.
Nadien heb ik de zaak nog geëvalueerd met een collega en in een intervisiegroep.
Wat heb ik geleerd en wil ik met jullie delen
De rol van de coach die geruisloos is overgegaan in die van mediator, had mij aan het denken moeten zetten. Dat is niet zuiver en kan voor onduidelijkheid bij partijen zorgen. De escalatie uit de coaching, waar ik zelf part noch deel aan heb gehad, heeft zeker voor ruis in de communicatie gezorgd.
Als pensioendeskundige had ik mijn berekeningen gemaakt met toelichting. Deze zouden weer de input voor het volgende afrondende TEAMS-overleg zijn. De mediator wilde mij er als een soort co-mediator weer bij hebben. De rollen van pensioendeskundige en een mediation-achtige rol gaan niet samen.
Het teruggeven van een opdrachtaanvaarding lijkt een zwaar middel. Met een mogelijke aansprakelijkheidsclaim in de toekomst is dat in bepaalde gevallen verkiesbaar.
Tot slot, een eenvoudige zaak kan door oorzaken van buitenaf juist heel complex worden.
Get Smart Pensioenconflicten
Ingrid Leene-Hoedemaeker MPLA
MfN pensioenmediator & LRGD gerechtelijk deskundige
RegisterExecuteur